Nieuwsbrief Voorjaar 2019

Beste vrijwilligers, donateurs en belangstellenden

De lente is gearriveerd en zet aan tot voorjaarkriebels in mens en natuur.
Ook in het Arboretum komen vroege rododendrons al volop in bloei. Tijd om u bij te praten over wederwaardigheden in Notoarestoen.

Geuren en Kleurenfeest

Notoarestoen heet u welkom tijdens de open dagen in het weekend van 11 en 12 mei
& 18 en 19 mei van 10.00 uur tot 17.00 u. Zoals u gewend bent is er een theeschenkerij
op het gezellige verandateras aan de vijver. Bij de koffie en (rhododendron) thee serveren wij een feestelijk stuk taart. Tijdens uw wandeling door de bloeiende tuin kunt u zich laten vergezellen door een van onze groenmannen. Zij geven u graag uitleg over het ontstaan van het arboretum en laten u ontdekken hoe uniek en gevarieerd de bomenverzameling van notoares Smit is.
Ook dit jaar is er muziek. Het Ensemble ‘Con Pasiones’ geeft op zaterdag 11 mei een middagconcert. Dit betekent licht klassieke muziek volop natuur en romantiek. Op zaterdag 18 mei brengt John Koning met zijn popkoor “Singsation” de tuin tot leven met swingende pop, soul en ballads. Beide optredens zijn gratis en beginnen om half 2.

Jubileumboek

Wegens succes is een tweede oplage verschenen van het jubileumboek 50 Jaar Notoarestoen. Dit naslagwerk over het ontstaan van het arboretum bevat tevens een kleurrijke impressie van de hedendaagse zeldzame exoten in Notoarestoen. Het Jubileumboek 50 jaar Notoarestoen is te bestellen via www.arboretumeenrum.nl en te koop bij Brood & Kado en Klompenmakerij en Schoenmode Van der Meulen, beiden in Eenrum.

Orpheus in Notoarestoen

Wij zijn vereerd opnieuw podium te geven aan muziekvereniging Orpheus. Op maandag 1 juli geeft zij een zomerconcert in het arboretum. Aanvang 19.00 u. Toegang is gratis.

Vijverplannen

Bij uw wandeling door Notoarestoen heeft u wellicht gezien dat een gedeelte van de tuin ‘op de schop’ ligt. Er zijn voorbereidingen getroffen voor de vergroting van de vijver. Een en ander hangt samen met de weersomstandigheden en conditie van de grond. Immers alleen op een bodem die droog genoeg is kan met zwaar materieel gewerkt worden. Wij houden u graag op de hoogte over het verloop van de werkzaamheden.

Ga naar het nieuwsbrieven archief voor de volledige nieuwsbrief

Met vriendelijke groet,
Het Bestuur Stichting Arboretum Notoarestoen Eenrum

Jan Smit, Jan Hink, Janneke Meinardi, Martin Spiljart, Bert Wemmenhove, Marjolein Akse

Hebt u vragen mail deze gerust naar info@arboretumeenrum.nl of stel uw vraag via het vragenformulier op de site. Bellen mag ook: 0595-492058. 

 

NIEUW Het eerste boek over Notoarestoen

 

Het verhaal over Notoarestoen voor het eerst vastgelegd in boekvorm. Een naslagwerk over de geschiedenis van een uniek stukje Groningen met o.a.:

● De drijfveren van een gedreven plantenverzamelaar die met een vleugje
    Grunniger  aignwiezeghaid zijn droom volgde én waarmaakte
● De fascinerende transformatie van een kaal weiland tot weelderig groen paradijs
● Verborgen schoonheid: een kleurrijke impressie van zeldzame exoten met fluwelen jasjes, de creatieve kunstwerkjes van moeder natuur in het hart van de rododendronbloem (macula), vrolijke vaantjes en de eendenpootboom als symbool van de liefde
● Een evaluatie: is het grensverleggende experiment van de notaris geslaagd?
● De onmisbare rol van vrijwilligers toen en nu

De normale prijs van dit fraaie boek bedraagt  € 29,50*.  Wilt u onze stichting steunen om de waardevolle collectie te behouden? Voor alle nieuwe donateurs geldt een welkomstkorting van € 7,50. U betaalt dan de liefhebbersprijs van € 22,=   ( *exclusief de verzendkosten van € 5,-)

Bestel het eerste boek over Notoarestoen

Het boek is ook te koop bij boekhandel Daan Nijman in Roden en boekhandel Godert Walter in Groningen, tevens bij Brood & Kado en Van der Meulen Klompenmakerij en Schoenmode, beiden in Eenrum

De publicatie van het boek is mede mogelijk gemaakt dankzij de gulle sponsoring van digitale drukker Fotofabriek Groningen www.fotofabriek.nl

 

Herfstfeest in jubilerend arboretum Notoarestoen

 

Op 23 november 1968 plantte notaris Smit samen met dertig vrijwilligers uit het dorp de eerste tweeduizend bomen en struiken voor zijn arboretum. Exact 50 jaar later, op vrijdag 23 november 2018, plantten kinderen uit Eenrum  tien nieuwe collectiebomen en werd het eerste exemplaar van het Jubileumboek ’50 Jaar Notoarestoen’ uitgereikt aan vrijwilliger Paul Datema die er 50 jaar geleden als vrijwilliger bij aanwezig was toen de eerste bomen de grond in gingen.


 

 

 

foto’s Hylco Bouwstra

Commissaris van de Koning onthult borstbeeld Notoares Smit

 

Het geheim van ‘Notoarestoen’ 

 

Toespraak commissaris van de Koning in de Provincie Groningen, de heer Paas

Er klinkt feestelijke muziek uit het arboretum in Eenrum.  En het barst van de mensen. Deels is het een familiereünie. Maar het is ook een eerbetoon aan de man die vijftig jaar geleden begon met bomen planten in een weiland in de klei bij Eenrum. Waarom eigenlijk?

Toen de beroemde bergbeklimmer George Mallory ooit de vraag kreeg waarom hij de Mount Everest wilde beklimmen – de derde poging zou hem fataal worden – was zijn antwoord kort en eenvoudig: ‘because it’s there’. Omdat hij er staat.

Notaris Smit

We kunnen het hem niet meer vragen. Maar misschien had Notaris Smit ook weinig woorden nodig om uit te leggen waarom hij hier, op deze plek, vijftig jaar geleden, deze bomentuin begon. Smit had twee hectare de ruimte om te kiezen waar hij zijn eerste bomen zou neerzetten. Hij koos voor de randen, zodat er een binnenruimte ontstond waar de wind geen vrij spel meer had. 

Die eerste windsingels legde hij niet alleen aan. Notaris Smit was met 30 vrijwilligers uit het dorp aan de slag. Ik zeg met opzet ‘Notaris Smit’. Want zo noemde iedereen hem in Eenrum. Dat hij Cornelus Nanning heette, roepnaam Cees, was misschien wel het best bewaarde geheim van Eenrum. Dat deed je toen niet: notabelen aanspreken bij hun voornaam. En zeker Smit niet, die mede door zijn werk aan de tuin in het dorp als een beetje excentriek te boek stond.

Zelf ook wat doen

Toen Smit aan deze tuin begon was hij, net als ik, even voorbij de vijftig. Hij zocht en vond naast zijn werk en gezin tijd voor dit enorme project. Tijd om contacten te leggen in Amerika, Denemarken, Duitsland en Engeland. Tijd om daar naartoe te gaan voor stekjes, bomen, grond en natuurlijk kennis.

Smit heeft een enorme prestatie geleverd. Hoe kon hij dat combineren met zijn gewone werk? Volgens de overlevering kwam de notariële broederschap een keer kijken. Na afloop zeiden ze tegen Smit dat een notaris toch echt zelf óók wat moet doen: ‘Je kunt niet alles overlaten aan de kandidaat-notaris.’

Een tuin die hem gaandeweg meer in zijn greep kreeg

Een mooi verhaal moet je niet kapot checken! Laten we er dus gemakshalve van uitgaan, dat er een kern van waarheid in zit. De kern is volgens mij dat Smit leefde voor zijn tuin. Een tuin die hem gaandeweg meer in zijn greep kreeg. Want iedereen weet dat het werk in een tuin nooit af is. Het is Sisyfusarbeid. Je hebt een perk net onkruidvrij en achter je groeit het alweer. Je moet bomen snoeien, zaailingen trekken, stekjes verpotten of verspenen.

Het werk van de tuinman is nooit af. En zeker niet het werk van een tuinman met wetenschappelijke ambities. Ambities die zijn zoon, die ons net verwelkomde, mede hielp realiseren. Door een catalogus aan te leggen, door de bomen en stuiken op een geografische kaart te plotten. Zodat we ook zonder de grondlegger weten wat waar staat. Dat maakt ‘Notoarestoen’ tot een arboretum.

Zien groeien

We zijn nu 50 jaar verder. De tuin bestaat sinds 2002 zonder zijn oprichter. En hoe! Het is heel, heel erg indrukwekkend. Ik houd een toespraakje onder een flinke boom. De kenners weten dat het een sequoia is. En dat die niet voor niets ook ‘mammoetboom’ wordt genoemd. De oudste exemplaren staan in Amerika en zijn 2000 jaar oud. Het kan nog wat worden! Het staat nog niet vast dat ze zo oud kunnen worden in de Groninger klei. Maar waarom niet? Ook grote bomen beginnen klein. Notaris Smit heeft deze boom jaar na jaar zien groeien, zoals hij alles hier heeft zien groeien. Wat soms begon als een twijg, heeft na 20, 30, 40 of 50 jaar nu een imposante omvang.

De windsingels die hier in de herfst van 1968 kwamen, boden de luwte om rododendrons en allerlei exotische boomsoorten te planten. En dat planten moeten we niet licht opvatten. Smit ging zeker niet over één nacht ijs en zorgde ervoor dat elke boomsoort kon aarden in grond die speciaal voor deze soort klaar was gemaakt. En als daar dennennaalden voor nodig waren, haalden Smit en zijn vrouw die zelf op uit de bossen rond Borger.

Een lange neus naar iedereen die denkt dat je op klei alleen bieten, graan en aardappels kunt verbouwen.

We krijgen een rondleiding door de imposante tuin. De bomen zijn interessant, maar werkelijk uniek is de grote collectie rodondendrons. Er zijn soorten bij die zo zeldzaam zijn, dat kenners overwegen om het materiaal uit Eenrum te gebruiken om weer te gaan kweken. Misschien is dit wel het antwoord dat Smit zou hebben gegeven op de vraag, waarom doe je dit? ‘Omdat ik denk dat zoiets op de Groninger klei kan.’ Dat ook op deze klei bomen uit allerlei windstreken kunnen groeien, net als rododendrons, magnolia en aronskelken.

En zo kon het gebeuren dat Eenrum, een gewoon dorp op het Hogeland, na verloop van tijd in de buurt van een bos kwam te staan. Een bos met prachtige bloemen en planten bovendien. Een lange neus naar iedereen die denkt dat je op klei alleen bieten, graan en aardappels kunt verbouwen.

Vrijwilligers

Aan Groningers als Notaris Smit kunnen we een voorbeeld nemen. Hij maakte zijn droom waar. Smit heeft ons een erfenis nagelaten, die we alleen maar verlegen en dankbaar kunnen aanvaarden. Elk seizoen weer.

En het mooie is: Notoarestoen heet dan weliswaar Notoarestoen. Maar in het begin waren er al direct vrijwilligers. En dat is nog altijd zo. Notoarestoen is van ons allemaal, in het bijzonder van wie er de handen uit de mouwen steekt. Ook op die manier is de tuin een parel van Eenrum.

Ik vind het mooi om Smit vandaag te gedenken. Temidden van zijn erfgenamen: de familie en de dorpsgemeenschap uit Eenrum. Samen met de kinderen die vandaag aanwezig zijn, onthul ik het borstbeeld van Notoares Smit. In zijn eigen arboretum, zijn eigen ‘toen’. Omdat hij er hoort. Maar vooral: ‘because it’s there’. Omdat hij er staat. 

(eerder gepubliceerd d.d. 12-05-2018 op Linked In door de heer R. Paas)

Trouwe donateurs planten bomen in “De Tuin van Eenrum”

20150503_15210220150503_152414Op de Geuren en Kleurendagen begin mei was er een klein, maar bijzonder evenement: er werden twee bomen geplant door donateurs die allebei helemaal in Zuid Holland wonen!

De heer Van Cleef en de familie Cortel steunen beiden al jaren het Arboretum, net als heel veel Eenrummers en mensen rondom Eenrum. Zij doen dit net als velen omdat ze weten dat het een bijzondere tuin is en omdat ze weten dat deze veel geld kost. De familie Cortel komt ook elk jaar kijken naar onze mooie tuin van Eenrum.

Jaarlijks geven zij een groot bedrag aan het Arboretum, en daarvoor werden zij in het zonnetje gezet: de familie Cortel plantte een nieuwe, paarse magnolia, een prachtig bloeiend en al groot exemplaar. “Het is ook nog mijn lievelingskleur”, zei mevrouw Cortel. De heer Van Cleef plantte een bijzondere, mooi donkerbloeiende, Malus (appel). “Ik ga in het vervolg ook elk jaar even kijken!” meldde hij. Jarenlang heeft hij geld gegeven zonder te komen kijken hoe mooi de tuin werd, en nu was hij onder de indruk.

Waar de familie Cortel en de heer Van Cleef ook van onder de indruk zijn is de grote inzet die de vrijwilligers elk jaar weer laten zien. Dat willen we graag doorgeven: met de hulp die vrijwilligers bieden geven zij Eenrum iets prachtigs: zonder vrijwilligers geen mooi Arboretum!

Wij hopen dat de geplante bomen het goed zullen doen en dat zij nog jaren de tuin mogen helpen verfraaien – net als de vele vrijwilligers dat doen.

Kleurenfestival van de Rhododendron

“Als ik dit schrijf is het bijna Pasen, en hebben we net de landelijke Aktie NLdoet achter de rug.  Het Geuren en Kleurenfestijn komt er weer aan en ik dacht: misschien is een artikel dat beknopt weergeeft hoe kleuren in de cultivars zijn ontstaan interessant. Het was al lang bekend dat door verschillende soorten Rhododendron met elkaar te kruisen het pallet van bloemkleuren kon worden vergroot. Het kleurenpatroon van de grootbloemige Rhododendron was in begin 1900 in Europa nog niet zo groot. Vooral paarse, rose en witte cultivars waren er genoeg. Immers kruisingen werden vooral gemaakt met Rh. caucasicum. Rh. catawbiense en Rh. ponticum als ouders. Zo kwam het eerste rood in cultivars door gebruik te maken van Rhododendron arborea uit de Himalaya. In het arboretum staat op dit moment een arboreahybride te bloeien onder de grote eikenboom nabij de picknicktafel. Probleem was wel dat door met Rh. arborea te kruisen ook twee minder goede eigenschappen meegegeven werd aan de cultivar, namelijk matig winterhard en te vroege bloei, soms al begin maart. Ook rood van Rh. strigillosum werd een mogelijkheid toen deze soort werd ontdekt in 1904. Dit bleek een soort te zijn die op beschutte standplaatsen voldoende winterhard is. Denk maar eens aan de prachtige Rh. ‘Taurus’ die op een groot aantal plekken in het arboretum staat, en in april grote brandweerrode bloemen produceert. Geel was ook zo’n kleur die veredelaars wilden gebruiken. Eerst werd gebruik gemaakt van Rh. campylocarpum, maar vooral door de komst van Rh. wardii kwamen er kruisingen op de markt met intens geel gekleurde bloemen die ook voor onze streken voldoende winterhard zijn. In het arboretum staan deze in de zogenaamde “Bruns collectie”, je kunt die vinden bij de picknickbank. Ook de gele cultivars die onder de Sitkasparren staan, net voorbij het tuinhuis, zijn hier voorbeelden van. Echte soorten als Rh. keiskei, Rh. lutescens (deze laatste staat nu bij het tuinhuis volop in bloei) zijn vooral van belang geweest voor kruisingen voor kleinbloemige hybriden. Maar de kleinbloemige Rhododendron is misschien nog een inspiratiebron voor een volgend artikel.”                                                                                                                                              Martin Spiljart


Stratego

“Sinds het begin van de grote veldslag in 2003 heeft de Generaal langzaam maar zeker meer land weten te veroveren. Hij heeft veel moeite moeten doen om niet te verliezen. Zijn positie vanuit het beschutte opereren werd abrupt veranderd in oorlog voeren in het open veld. Ja, de vijandige aanvallen vanuit het westen hadden je flink beschadigd, je camouflage brak af als luciferhoutjes. Steeds heb je die aanvallen weten te pareren. Jij bent sterk gebleken, jij bent een militair in hart en nieren, jij bent de strateeg.

Voorbij het theehuis, in de grote bocht naar links sta je te pronken, een machtige plant. Het is een plant uit één stuk, al zou je dat niet zeggen. In de bloeitijd, laat in het voorjaar, sta je vol grote paarsrode bloemen.R._Generaal _Eisenhower_ Notoarestoen

Rhododendron General D. Eisenhower is al een oudje, het is een Nederlandse Griffithianum – hybride uit eind jaren veertig van de vorige eeuw. Rhododendron griffithianum werd veel gebruikt als kruisingsouder om een rode bloemkleur te krijgen. Alleen heeft deze rhododendron ook nadelen, is o.a. behoorlijk windgevoelig. Vandaar de grote windschade na 2004, toen de windsingel aan de Mattenesserlaan was weggehakt. Maar nu, tien jaar later, staat hij er weer florissant bij.

Ja Generaal, jij groeit zo sterk dat het asfaltpad al ruim een halve meter smaller is geworden. De snoeischaar zal ingezet moeten worden om jouw veroveringsdrang te bedwingen!”

                                                                                                

                                                                                                                        

Martin Spiljart

Martin Spiljart


Buigen of ….. barsten

“Her en der zag je de afgelopen tijd dat er bomen bij zijn gaan liggen, klaarblijkelijk het staan zat geworden. Ik hoor je al zeggen: “Wat bezielt je nou, doodzonde, zo’n mooi exemplaar en dan gooi je nu al het bijltje erbij neer. Had je het niet nog een tijdje kunnen uithouden, dan had ik van je kunnen blijven genieten”. Ja, makkelijk praten, ga zelf daar maar eens staan, dan piep je wel anders, wat wil je, als de wind zo onophoudelijk tegen je aan beukt. Dan moet je wel buigen of ….. barsten.Menig boom in het arboretum heeft de afgelopen stormen dan ook niet overleefd. Zeker voor ons als natuurgenieters is dit doodzonde. Maar de natuur zelf heeft daar zijn eigen gedachten bij. Het is een mogelijkheid om kansen te geven aan anderen. Door de jaren heen zijn door veranderde bodemomstandigheden de wortels niet in staat gebleken zich stevig te blijven verankeren aan de bodem, met als gevolg: het omwaaien van deze verzwakte bomen. Maar niet langer getreurd, hierdoor ontstaat weer ruimte voor jonge exemplaren om uit te groeien tot nieuwe bomen.Zeker als beheerder ben ook ik verdrietig als zo’n redelijk exemplaar van een Anna Paulownaboom: Paulownia tomentosa omwaait. Grote exemplaren van deze boom zijn hier te lande zeldzaam. Maar de Voorzienigheid heeft ertoe bijgedragen dat op hetzelfde moment dat ons exemplaar er bij ging liggen we door de Russisch Orthodoxe kerk een nieuwe kregen aangeboden. Deze kan nu weer uitgroeien tot een prachtige gezonde boom.Ook één van de Moerascypressen: Taxodium distichum werd zo zwaar beschadigd dat afzagen noodzakelijk werd. De twee nog bestaande exemplaren hebben hierdoor echter iets meer ruimte gekregen.Het bestuur van de Notoarestoen zal zeker, op de plekken waar nu ruimte gekomen is door het omvallen van volwassen bomen, nieuwe beplanting aanbrengen. Daardoor kunnen u en ik blijven genieten van dit stukje Eenrum en wordt aan de wens van de grondlegger van het arboretum, Notaris Smit, tegemoet gekomen om zorg te blijven dragen de diversiteit aan planten in het arboretum te vergroten.”

 Martin Spiljart